عوامل محيطي خشونت چیست ؟ بسياري از محققان الگوهاي خانوادگي نادرست و گسستگي خانوادگي به علت طلاق يا مرگ يكي از والدين و حتي تعارض والدين را عامل اصلي خشونت مي دانند. تحقيقات نشان مي دهد كه در صورت مرگ پدر در سنين كودكي و به عنوان الگوي همانندسازي براي پسران، ميزان پرخاشگري و خشونت در اين افراد در حد بالايي افزايش مي يابد. بطوري كه آمار مي گويد: ۷۵ درصد پسران پرخاشگر و خشن از وجود پدر محروم بوده يا الگوي فردي براي يادگيري نداشته اند. همچنين طرد با روشهاي انضباطي غلط نيز در افزايش خشونت نقش مؤثري داشته اند، وجود پدر الكلي، معتاد يا داراي رفتار ضداجتماعي يا نوروتيك از عوامل اصلي آن به شمار آمده اند. همچنين مورد آزار و اذيت جنسي و جسمي، آزار و تنبه بدني كودك، خشونت والدين، پايين بودن سطح سواد خانواده و وضعيت اقتصادي در بروز خشونت تا حد بسيار بالايي تأثير دارد.

نظريه هايي درباره خشونت اريك فروم معتقد است كه انسان داراي نوعي از پرخاشگري بالقوه و ذاتي است كه اساساً در پاسخ به تهديد علايق حياتي او به طور اعم بروز مي كند. اين خشونت براي حفظ زيست، دفاعي ضروري است ولي نوع ديگر آن غريزي نيست بلكه تحت تاثير يادگيري و محيط فرهنگي و اجتماعي انسان است. فلاسفه و دانشمندان هر يك به فراخور ديدگاه خود انسان را تعريف كرده اند . براساس اين تعاريف؛ يكي از ويژگيهاي او را در نظر گرفته اند مانند تفكر، نطق، اجتماعي بودن، خنده و... در يكي از تعاريف، اليوت ارنسون مي گويد: انسان، حيوان پرخاشگر و ستيزه جوست. با اين تعريف اين سؤال مطرح مي شود آيا واقعا ًپرخاشگري در انسان فطري است و در ذات او موجود است؟ يادگيري تا چه حد در پرخاشگري مؤثر است؟

خشونت در تلويزيون از آ نجايي كه تلويزيون به عنوان تنها سرگرمي در دسترس خانواده ها همواره حضور دارد شايسته است كه خانواده ها نكته هاي زير را رعايت نمايند: - برنامه هاي مشخصي را تعقيب كنند كه عاري از خشونت باشد. - براي جايگزيني تلويزيون از وسايل مورد علاقه كودكان مثل پازل، بازيهاي فكري، مداد شمعي، مداد رنگي، كاغذ، كتاب و مجلات استفاده نمايند. - تمام رسانه هاي حاوي خشونت را نفي نموده و اين اصل را به عنوان قانون خانوادگي بپذيرند كه در خانه جايي براي خشونت وجود ندارد چه در فيلم هاي ويدئويي، چه در بازيهاي كامپيوتري، براي فعاليتهاي روزانه برنامه ريزي كرده و كودكان را به انجام فعاليتهاي ديگر تشويق كنند و به گروههاي مخالف نمايش خشونت در تلويزيون بپيوندند. چون امروزه استفاده از شيوه هاي خشونت آميز در رسانه هاي گروهي به امري بديهي تبديل شده و خشونت عريان از طريق تلويزيون، سينما و رايانه به نمايش گذاشته مي شود به طوري كه در بازيهاي رايانه اي، فرد به تعداد آدمهايي كه به قتل مي رساند امتياز كسب مي كند. اين خود باعث نهادينه شدن خشونت در نظام شخصيتي- رفتاري افراد مي شود.

خشونت عليه زنان يكي از بارزترين خشونتها در جامعه امروزي، خشونت عليه زنان است به طوري كه يافته هاي مطالعاتي حاكي از آن است كه در ايران نيز مانند ساير جوامع جهان خشونت عليه زنان مشكل آفرين شده است. زناني كه در معرض خشونت قرار مي گيرند انواع شكلهاي سوء رفتار را در زندگي فردي و اجتماعي خود تحمل مي كنند. بارداري، تحصيلات عاليه و دسترسي به منابع مالي و استقلال اقتصادي و كسب درآمد، زنان را در مقابل سوء رفتار و خشونت حفاظت نمي كند. حتي در مواردي، زنان تحصيل كرده و داراي استقلال اقتصادي بهاي بيشتري بابت خشونت مي پردازند كه از نظرها پنهان است. با وجود اين يافته هاي مطالعاتي، هنوز تعريف مانع و جامعي از خشونت عليه زنان به دست نيامده است. آيا خشونت در كتك خوردن خلاصه مي شود؟ و يا زن آزاري از موارد شناخته شده خشونت در خانواده محسوب مي شود. پزشكي قانوني از جمله مراجع مهمي است كه روزانه با شكايت زناني كه از ايراد ضرب و جرح توسط شوهرانشان شاكي هستند مواجه مي باشد. در شرح حالي كه پزشكان قانوني در بدو معاينه از قربانيان زن آزاري مي گيرند اين نتيجه به دست آمده است كه مردهاي همسر آزار غالباً افرادي با شخ

خشونت متقابل والدين نسبت به يكديگر گاهي اوقات به رفتار با فرزندان نيز تعميم داده مي شود و آنها قرباني روابط خشونت و فضاي خشونت آميز در محيط خانواده مي شوند. به هر حال خشونت، خشونت مي آفريند و در يك رابطه متقابل، ابعاد و اشكال پيچيده تري مي يابد. كودكاني كه در چنين محيط خانوادگي رشد مي كنند و شخصيتشان شكل مي گيرد، خشونت را مي آموزند. آنها ياد مي گيرند كه هر گاه با رفتار و گفتار كسي مخالف باشند، او را مورد تهديد قرار دهند، يا او را به زور وادار به انجام عملي كنند و يا حتي با او برخوردي فيزيكي صورت دهند. ناراحتي و نارضايتي از ديگري معمولاً با اين نمادها ابراز مي شود. كودكي كه رفتار خشونت آميز را در چنين خانواده اي كه مدارا و تحمل ديگري در آن معنايي ندارد، مي آموزد و در مراحل بعدي زندگي خود آن را به كوچه مي كشاند. خشونت در نظام ذهني و شخصيتي او تبديل به امري مشروع مي شود. او مي آموزد كه هرگاه حق را به جانب او ندهند، به ديگران پرخاش و حمله كند و اگر نظر او را نپذيرند حتي ديگران را مورد ضرب و شتم قرار دهد. در دومين مرحله، كودك وارد مدرسه مي شود. در اين محيط، اشكال ديگري از خشونت را مشاهده

خشونت در تقسيم بندي گروههای اجتماعي و ..... هر گاه در جامعه يك گروه از گروه ديگر متمايز و تفكيك شود فاصله اجتماعي رخ مي دهد و اين امر عواقب ديگري با خود به همراه مي آورد. افرادي كه خود را در گروه خودي قرار مي دهند اعمال خشونت را در مورد گروه بيروني امري مشروع و طبيعي تلقي مي نمايند و نسبت به سايرين، خود را محق مي دانند همانند تماشاگران تيم فوتبال كه هر كدام گروه خود را خودي و گروه ديگري را بيروني مي خوانند. عواقب چنين تقسيم بندي را بارها بين تماشاگران شاهد بوده ايم. برخوردهاي خشونت آميز حتي در بيرون از زمين فوتبال، خرد كردن شيشه اتومبيل ها، پاره كردن روكش صندلي ها به طوري كه درگيري دو گروه فوتبال، كشته نيز بر جاي نهاده است. به طور كلي در جوامع توسعه نيافته از لحاظ سياسي اين معضل خود را بيشتر نشان مي دهد. در جوامعي كه فرهنگ گفت و شنود و بحث دو طرفه و تبادل نظر دموكراتيك وجود نداشته و يا قوت ندارد، روابط نابرابر قدرت نيز عامل اعمال خشونت از جانب اشخاص داراي قدرت بيشتر نسبت به اشخاص داراي قدرت كمتر روا مي شود و نارضايتي گروه مقابل نيز از طريق رفتار خشونت آميز ابراز مي گردد.

رفتارهای ما انسانها از خشم ما نشات میگیرد و چون معتقدیم که انرژی روانی از بین نمیرود و جابجا میشود این خشم نهفته در درون ما میتواند بعضی از رفتارهای ما را تحت تاثیر قرار دهد این خشم نهفته ،ما را به سمت یک هدف بیرونی هدایت می کند که میتوان از جمله رفتارهای آشکار خود تخریبی به موارد زیر اشاره کرد: خود انتقادگری افراطی، اعتیاد، نشخوار ذهنی با خاطرات ناخوشایند، خودزنی به هر شکل ممکن، مصرف دارو بدون نسخه و در نهایت اقدام به خود کشی همه این موارد جز رفتارهای خود تخریبی محسوب میشوند که از طیف خفیف تا شدید را در برمیگیرند.

ناکامیها و اقدام به اعمال خشونتبار دکتر حسینبُر با توضیح درباره دیدگاه روانشناسی در تحلیل خشونت اظهار کرد: دیدگاه روانشناختی در موضوع خشونت که بیش از همه متاثر از فروید است، در این باره میگوید که اگر خود درونیشده و آن جنبه از شخصیت که به آن نهاد اطلاق میشود و غیراجتماعی است قوی باشد، ممکن است فرد از خود رفتار غیراجتماعی و خشونتآمیز بروز دهد. در دیدگاه روانشناختی مبحث دیگری بهنام ناکامی-پرخاشگری وجود دارد که در آن گفته میشود اگر فرد به خواستههایش نرسد، چیزهایی را از دست بدهد و به هرطریق دیگر دچار ناکامی شود، ممکن است رفتار پرخاشگرانه و خشونتآمیز از خود نشان دهد. این استاد دانشگاه در ادامه به تحلیل خشونت در علوم اجتماعی پرداخت و توضیح داد: در مباحث مربوط به علوم اجتماعی، پرداختن به دیدگاههای جرمشناسی، روانشناختی و زیستشناختی کافی نیست. در علوم اجتماعی باید به طور کلی با دو دید کلی و خاص به مسائل اجتماعی نگریست. دیدگاه کلی درباره انحرافات بحث میکند و دیدگاه خاص میتواند به موضوع خشونت یا موضوعات دیگر بپردازد.

خشونت امری نسبی است وی همچنین دباره نسبیبودن خشونت گفت: در صحبت از خشونت باید امر نسبی را در نظر گرفت. خشونت میتواند بنا بر هر محیط، جامعه و ارزشهای آن تعاریف و اشکال مختلفی پیدا کند. برای مثال نیروهای پلیس و یا کسانی که وظیفه برقراری نظم در کشور را دارند نیز دست به انجام اعمالی مانند اعدام و قتل، میزنند، اما جامعه آن را خشونت تلقی نخواهد کرد. بنابراین مهم دیدگاه اجتماعی درباره خشونت است. محمدعثمان حسینبُر در ادامه به معرفی نظریه های اجتماعیای که میتوان از طریق آنها خشونت در جامعه ایران را تحلیل کرد پرداخت و اظهار کرد: "فشارهای ساختاری" یکی از نظریات اجتماعی است که خشونت را تحلیل میکند. در این دیدگاه، اگر جامعه از نظر اقتصادی در مضیقه و فشار باشد، زمینه انحرافاتی مانند خشونت شکل میگیرد. این عضو انجمن جامعهشناسی گفت: در تحلیل نظریات مرتون نیز میتوان خشونت را نتیجه ناسازگاری وسایل رسیدن به هدفی که در ذهن مشخص کردهایم با هدف مورد نظر بدانیم. دکتر حسینبُر ادامه داد: دیدگاه "کنترل اجتماعی" یکیدیگر از دیدگاههای اجتماعی است که میگوید اگر کنترلهای درونی و بیرون افراد ضع

روابط اجتماعی ناسالم خشونت میسازد این جامعهشناس در انتها و با تاکید بر تاثیر روابط اجتماعی بر ایجاد خشونت اظهار کرد: خشونتهای بزرگی مانند قتل و درگیریهای خیابانی و غیره را میتوان با خشونتهای ریزتری که در روایط افراد جامعه حاکم است مرتبط دانست. باید دقت داشته باشیم که هر چند فضای خشونتآمیز میتواند برروی سازوکارهای اجتماعی اثرگذار باشد، اما روابط اجتماعی متغیر مستقل است و نه متغیری وابسته. بنابراین این روابط و سیستم اجتماعیای است که بر ایجاد فضا و عامل خشونت تاثیرگذار است. در یک جامعه در ابتدا روابط اجتماعی دچار آسیب میشود و سپس و به تبع آن خشونت شکل خواهد گرفت؛ هنگامی که چارچوبها و هنجارهای رابطه بههم بریزند خشونت شکل میگیرد. اگر مشکل در روابط اجتماعی حل و فصل شود قطعا عدم اعتماد اجتماعی، فضای تنشآمیز و اعمال رفتارهای خشونتبار ریز و درشت نیز کاهش پیدا میکنند.